Pese Pese spelregels

Op deze pagina lees je de complete spelregels van Pese Pese, het Surinaamse kaartspel dat op verjaardagen, feestjes en gewoon aan de keukentafel al generaties lang gespeeld wordt. De regels hieronder zijn exact dezelfde als in Pese Pese Deluxe, de gratis online versie. Nieuw bij het spel? Begin dan met de beginnersgids Pese Pese leren: je eerste potje.

Het doel van het spel

Pese Pese is een race. Iedereen legt bij de start een inleg in de pot, en er zijn twee prijzen te winnen: de 3e (spreek uit: "derde", in de app ook wel de sprint genoemd) die 30% van de pot waard is, en de POT die 60% pakt. De resterende 10% is de kas van het huis en wordt aan niemand uitgekeerd. Wie het eerst correct slaat, wint die prijs. Slaan zonder dat het klopt is meteen einde verhaal voor dat potje, dus snelheid moet je afwegen tegen zekerheid. Precies die spanning maakt Pese Pese al generaties lang zo verslavend.

Wat heb je nodig?

Eén standaard kaartspel van 52 kaarten (zonder jokers).
2 tot 10 spelers. Iedere speler krijgt vijf kaarten.
Een inleg per speler - thuis vaak munten of briefjes, online zijn het Sensi: gesloten speelcredits zonder echte geldwaarde.
Eén speler is de praaier (deler). Wie dat is lees je verderop bij "Wie praait het volgende potje?".

Het spel stap voor stap

Delen. De praaier deelt iedere speler vijf kaarten. Die houd je voor jezelf. Je mag ze sorteren zoals je wilt - op waarde, op kleur, of gewoon zoals ze vielen. In de app staan daar sorteerknoppen voor.
Inleg. Iedereen legt de afgesproken inleg in de pot. Online gaat dit automatisch zodra er gedeeld wordt: de pot is de inleg maal het aantal spelers.
De ruilkaart. De onderste kaart van de gooistapel ligt open voor iedereen zichtbaar. Die kaart wordt nooit gepraaid. Heeft iemand precies die kaart in de hand, dan mag die hem ruilen - hoe dat gaat lees je in het kopje hieronder.
Praaien. De praaier gooit de kaarten van de stapel er één voor één open af, in een tempo waarin iedereen kan meekijken. Dit heet praaien. In de app kan de praaier per kaart op de gooiknop drukken, of het automatische tempo aanzetten.
Claimen. Zie je een kaart voorbijkomen met dezelfde waarde als een kaart in jouw hand (bijvoorbeeld: er wordt een 7 gepraaid en jij hebt een 7)? Dan claim je jouw kaart: je tikt hem aan. Een claim is openbaar - iedereen ziet hoeveel kaarten jij geclaimd hebt. Je kunt een claim terugdraaien (nog een keer tikken) zolang je nog niet geslagen hebt. Bij een slag tellen alleen de claims die écht kloppen; een per ongeluk geclaimde kaart die nog niet gepraaid is, telt niet tegen je en blijft gewoon geclaimd staan.
De 3e slaan. Heb je drie of meer kaarten geclaimd die echt gepraaid zijn, dan mag je de 3e slaan: je drukt op de 3e-knop en het spel pauzeert voor de controle. Klopt het? Dan is 30% van de pot direct van jou. De 3e kan maar één keer per potje gewonnen worden: wie hem het eerst correct slaat, heeft hem. Daarna staat er "geclaimd" op de knop en wijst het spel elke nieuwe 3e-poging af.
De POT slaan. Zijn al je vijf kaarten gematcht, dan sla je de POT - het klop-klop-klop op tafel dat elke Surinamer kent. Klopt het bij de controle, dan win je 60% van de pot en is het potje meteen voorbij. Was de 3e op dat moment nog niet gewonnen, dan gaat die er voor jou automatisch bij: er blijft nooit prijzengeld liggen.
De controle. Elke slag wordt gecontroleerd: jouw geclaimde kaarten worden voor de hele tafel getoond en per kaart wordt gecheckt of die echt gepraaid is. Heb je te weinig kloppende kaarten (minder dan drie bij de 3e, minder dan vijf bij de POT), dan ben je af voor de rest van het potje.

De ruilkaart

De hand-kaarten en de gooistapel zijn in Pese Pese Deluxe twee aparte schuddingen van een volledig spel van 52 kaarten. Daardoor kan het gebeuren dat de open onderste kaart van de gooistapel - de ruilkaart - óók bij iemand in de hand zit. Dat is zuur, want de ruilkaart wordt nooit gepraaid: die handkaart zou dus nooit een match kunnen worden.

Na het delen wordt de ruilkaart voor de hele kamer onthuld, en wordt getoond wie hem in de hand heeft (als iemand hem heeft - vaak heeft niemand hem, en dan is er dit potje geen ruil).
De speler die hem heeft krijgt een ruilaanbod: een keuze uit twee kaarten die in geen enkele hand zitten.
Daar staat een korte bedenktijd op. Kies je niet op tijd, dan ruilt het spel automatisch een van de twee kaarten voor je, zodat het potje nooit op de ruil hoeft te wachten. Je ziet dan de melding dat de tafel een kaart voor je geruild heeft.

Wat als de stapel op is?

Soms zijn alle kaarten gepraaid zonder dat iemand de POT heeft geslagen. Het potje is dan niet voorbij: het eindigt pas wanneer iemand terecht POT slaat. Alle kaarten zijn immers langsgekomen, dus iedereen die goed heeft opgelet weet nu of zijn hand compleet is. Wie durft, slaat alsnog - en de controle wijst uit of het terecht was. Een foute slag betekent ook hier gewoon af.

Af gaan: de prijs van te vroeg juichen

De belangrijkste regel van Pese Pese: een verkeerde 3e of POT betekent af, voor de rest van het potje. Sloeg je de 3e met maar twee echte matches, of de POT terwijl één van je vijf kaarten toch niet gepraaid bleek? Dan lig je eruit: je speelt de rest van het potje niet meer mee en je inleg blijft in de pot. Had je wél drie kloppende kaarten en daarnaast per ongeluk een vierde geclaimd die nog niet gepraaid was, dan is je 3e gewoon goed en blijven al je claims staan. Daarom draait Pese Pese om opletten: wie half oplet en gokt, gaat af; wie scherp meekijkt, slaat op het juiste moment.

Blijft er nog maar één speler over die niet af is, dan wint die het potje direct - er valt niets meer te racen.
Gaat werkelijk iedereen af (dat kan alleen als ook de laatst overgebleven speler fout slaat), dan sluit het potje zonder winnaar en krijgt iedereen zijn inleg terug.

Wie praait het volgende potje?

De praaier gooit de kaarten en deelt het volgende potje. In Pese Pese Deluxe rouleert die rol op een vaste manier:

De winnaar van de vorige POT praait het volgende potje, zolang die nog aan tafel zit.
Zit die er niet meer, dan praait de speler die de host heeft aangewezen (de host kan in de spelerslijst iemand "laten praaien").
In alle andere gevallen - en als vangnet wanneer een potje vastloopt, bijvoorbeeld doordat de praaier wegvalt - komt de deelknop bij de host terecht, zodat de tafel nooit stil komt te liggen.

De verdeling van de pot

3e - 30% van de pot, voor wie het eerst correct drie matches slaat.
POT - 60% van de pot, voor wie het eerst correct alle vijf matches slaat. Is de 3e dan nog niet vergeven, dan wint de POT-slager die er automatisch bij.
Kas - de resterende 10% wordt van de pot afgeroomd en aan niemand uitgekeerd.

Een voorbeeld: zes spelers leggen elk 5 Sensi in, dus de pot is 30. De 3e is dan 9 Sensi waard en de POT 18; de overige 3 gaan naar de kas. Bij hele kleine potten wordt naar boven afgerond zodat de 3e altijd minstens 1 Sensi oplevert.

Belangrijke begrippen

Praaien - een kaart open op tafel gooien vanaf de stapel.
Claimen - een kaart uit je hand markeren omdat de gelijke waarde gepraaid is.
3e (sprint) - de tussenprijs (30% van de pot) bij drie gematchte kaarten.
POT - de hoofdprijs (60% van de pot) als al je kaarten gematcht zijn.
Kas - de 10% van de pot die het huis afroomt.
Controle - de check na elke slag: kloppen de geclaimde kaarten echt?
Af - uitgeschakeld voor de rest van het potje na een verkeerde slag.
Ruilkaart - de open onderste kaart van de gooistapel. Wordt nooit gepraaid; wie hem in de hand heeft mag ruilen.
Plei - een kamer of tafel waarin gespeeld wordt (van het Engelse play).
Potje - één ronde, van delen tot POT.
Sensi - de speelcredits in Pese Pese Deluxe.

Meer Surinaamse kaarttermen en hun herkomst vind je in ons artikel Surinaamse kaarttermen uitgelegd.

Veelgemaakte fouten van beginners

Te vroeg slaan. Je dénkt dat je drie matches hebt, maar één van die drie claims was op een kaart die net niet gepraaid is. Tel altijd nog één keer na voordat je slaat.
Vergeten te claimen. Je kaart kwam voorbij maar je zat te praten - en een ander slaat de 3e vóór jou. Online zie je na afloop precies welke kaarten je gemist hebt ("je hebt je verzien").
Nog een keer de 3e proberen. De 3e kan maar één keer per potje gewonnen worden. Is hij al geslagen, dan wijst het spel je poging af - richt je dan volledig op de POT.
Alleen op je eigen hand letten. Gevorderde spelers tellen mee hoeveel kaarten er al gepraaid zijn en schatten in hoe dicht de anderen bij een slag zitten. Lees onze strategie-tips voor meer.
De controle onderschatten. "Bijna goed" bestaat niet in Pese Pese: twee kloppende kaarten bij de 3e, of vier bij de POT, en je bent af.

Thuisregels versus Pese Pese Deluxe

Zoals elk volksspel kent Pese Pese kleine variaties per familie: de één speelt met een andere verdeling van de pot, de ander laat de 3e weg bij weinig spelers. Pese Pese Deluxe hanteert één vaste variant: vijf kaarten per speler, 30% voor de 3e, 60% voor de POT, 10% voor de kas, en af bij een foute slag. De controle gebeurt online automatisch en is voor iedereen op tafel tegelijk zichtbaar - dus discussies over of iemand "echt wel geclaimd had" zijn verleden tijd. Na een POT zie je bovendien de hele stapel terug, zodat je kunt nakijken welke kaarten je gemist hebt.

Speelcredits - geen echt geld

De punten in Pese Pese Deluxe zijn gesloten speelcredits (Sensi): er is geen inleg met euro's, geen uitbetaling en punten zijn niet overdraagbaar of inwisselbaar. Het gaat puur om het spel, de eer en de gezelligheid - zoals het hoort.

▶ Speel Pese Pese nu gratis