Surinaamse kaarttermen uitgelegd
Wie voor het eerst aan een Surinaamse kaarttafel schuift, hoort woorden die je in geen Nederlands spelregelboekje vindt: praaien, plei, af, iemand die "de POT slaat" met drie klappen op tafel. Veel van die woorden komen uit het Sranan Tongo - de Surinaamse taal die Nederlands, Engels, Portugees en West-Afrikaanse talen mengt - of zijn ver-Surinaamst Engels en Nederlands. Hieronder de begrippen die je aan elke tafel tegenkomt, met hun betekenis en (waar bekend) herkomst.
De basiswoorden van Pese Pese
- Praaien
- Kaarten één voor één open op tafel gooien vanaf de stapel. Wie dat doet is de praaier - de spelleider van het potje, vergelijkbaar met de deler bij poker. "Wie praait?" is dan ook de standaardvraag waarmee elk potje begint.
- Plei
- Van het Engelse play: een speeltafel, kamer of sessie. "Kom in mijn plei" betekent: kom bij mijn tafel spelen. In Pese Pese Deluxe is een plei een (privé)kamer met een eigen kamercode die je met vrienden en familie deelt.
- 3e slaan
- De tussenprijs claimen zodra drie van je kaarten gematcht zijn - goed voor 30% van de pot. "Slaan" is hier letterlijk: thuis sla je met je hand op tafel om het potje stil te leggen voor de controle.
- POT slaan
- De hoofdprijs claimen als ál je kaarten gematcht zijn: 60% van de pot. Traditioneel met drie kloppen op tafel - het klop-klop-klop dat in de online versie voor iedereen hoorbaar is nagebouwd.
- Controle
- De check na elke slag: de gepraaide kaarten worden teruggelopen en vergeleken met de geclaimde kaarten. Aan een echte tafel doet de praaier dit hardop; online gebeurt het automatisch en ziet iedereen dezelfde animatie.
- Af
- Uitgeschakeld voor de rest van het potje, als straf voor een foute slag. "Je bent af!" is dan ook het meest gevreesde (en door de rest van de tafel het hardst gevierde) zinnetje in Pese Pese.
- Ruilkaart
- De onderste kaart van de stapel, die open en dwars onder de stapel wordt gestoken. Die kaart wordt nooit gepraaid - heb jij precies die kaart in je hand, dan mag je hem ruilen voor een andere. Vandaar de naam: de ruilkaart.
Woorden uit de online versie
- Sensi
- De speelcredits van Pese Pese Deluxe, genoemd naar het Sranan-woord voor centen (sensi). Het zijn gesloten credits: geen echt geld, niet inwisselbaar, puur voor het spel.
- Kasi
- Sranan voor kast: je persoonlijke kast met tafelkleden, kaartruggen en andere cosmetica die je in het spel kunt verzamelen.
- Krabasi, Saka en Patu
- De drie goudpakketten in de winkel, vernoemd naar alledaagse Surinaamse voorwerpen: de krabasi (kalebas-kom), de saka (zak) en de patu (pan). Van klein naar groot - een knipoog naar hoe je thuis je winst zou bewaren.
- Pikin & Bigi Aya
- Spelersniveaus: je begint als pikin (klein/kind) en groeit door naar titels als bigi aya (grote broer/zus). Hoe meer potjes en gewonnen POT's, hoe hoger je aanzien aan tafel.
Aan tafel gehoord
Een paar uitdrukkingen die je rond een potje Pese Pese - in Paramaribo én in Amsterdam-Zuidoost - zomaar kunt horen:
- "No spang!" - rustig aan, geen stress. Vaak tegen een speler die zenuwachtig naar zijn claims staart.
- "A de kon!" - hij komt eraan! Wanneer iemand voelt dat zijn kaart elk moment gepraaid gaat worden.
- "Je hebt je verzien" - je hebt je kaart gemist: hij is gepraaid zonder dat je claimde. De online versie laat het je na het potje genadeloos zien.
- "Luku bun!" - kijk goed! De waarschuwing van de praaier dat het tempo omhoog gaat.
Waarom dit erfgoed bewaren?
Kaartspellen als Pese Pese zijn meer dan tijdverdrijf: ze zijn een stuk Surinaamse orale cultuur. De regels staan nergens officieel opgeschreven - ze gaan van generatie op generatie, van tante op neefje, van verjaardag op verjaardag. Door het spel online te brengen mét de originele woorden, blijft niet alleen het spel maar ook de taal eromheen levend - ook voor de kinderen van de diaspora die het Sranan alleen nog van hun ouders horen. Lees meer over de achtergrond van het spel op onze over-pagina, of leer spelen met de spelregels.
▶ Speel Pese Pese nu gratis